Dieter Rams dhe 10 parimet e dizajnit të mirë, të shpjeguara thjesht

Pse disa sende duken të sakta edhe pas dyzet vitesh, ndërsa të tjerat vjetrohen brenda një sezoni? Projektuesi gjerman Dieter Rams e përmblodhi përgjigjen në dhjetë parime të shkurtra, që sot citohen në shkollat e arkitekturës, në studiot e dizajnit dhe në ekipet që ndërtojnë aplikacione.

Më poshtë gjen kush është Rams, nga lindën parimet, çfarë do të thotë secili me fjalë të thjeshta dhe si mund t'i përdorësh, qoftë kur projekton diçka vetë, qoftë kur zgjedh çfarë të blesh.

Kush është Dieter Rams?

Dieter Rams lindi në Wiesbaden të Gjermanisë më 1932. Studioi arkitekturë dhe dizajn të brendshëm dhe në vitin 1955 iu bashkua prodhuesit të pajisjeve elektrike Braun. Më 1961 drejtonte tashmë departamentin e dizajnit, rol që e mbajti deri sa u largua nga kompania në vitet nëntëdhjetë.

Nën drejtimin e tij, Braun prodhoi radio, gramafonë, makina llogaritëse, makina rroje dhe pajisje kuzhine me forma të qeta, komanda të qarta dhe ngjyra të përmbajtura. Rams projektoi edhe mobilie, mes tyre një sistem raftesh modular të vitit 1960 që prodhohet ende sot.

Moto e tij, "Weniger, aber besser", do të thotë "më pak, por më mirë". Shumë projektues të elektronikës së mëvonshme kanë pranuar hapur se i detyrohen punës së tij.

Pse i shkroi Rams këto parime?

Rams i formuloi parimet rreth fundit të viteve shtatëdhjetë dhe fillimit të viteve tetëdhjetë. Ishte i shqetësuar nga një botë që mbushej me produkte që garonin për vëmendje me risi, zbukurime dhe zhurmë, jo me dobi.

Rezultati ishte një listë me dhjetë pohime të shkurtra. Nuk janë udhëzues stili dhe nuk thonë si duhet të duket diçka. Janë pyetje që mund t'i bësh çdo objekti: a u shërben njerëzve, a është i qartë, a është i ndershëm, a do të zgjasë?

Testi është i thjeshtë: a e meriton çdo element vendin e vet?

Cilat janë 10 parimet e dizajnit të mirë?

Ja secili parim me fjalët tona dhe çfarë do të thotë në praktikë.

• Dizajni i mirë është i dobishëm: produkti blihet për të kryer një punë, dhe dizajni duhet ta forcojë atë punë, duke hequr gjithçka që pengon.
• Është i kuptueshëm: produkti duhet ta shpjegojë veten, mundësisht pa manual.
• Është i ndershëm: nuk e paraqet produktin më të fuqishëm, më të vlefshëm apo më të avancuar se ç'është.
• Është inovativ: teknologjia e re hap mundësi për zgjidhje më të mira, por risia duhet t'i shërbejë produktit, jo vetes.
• Është estetik: jetojmë çdo ditë me sendet, ndaj forma e bukur është pjesë e dobisë.
• Është i padukshëm në mënyrë të mirë: produktet janë mjete, jo vepra arti apo simbole statusi, dhe duhet t'u lënë hapësirë njerëzve.
• Është jetëgjatë: shmang modat që vjetrohen shpejt dhe synon të mbetet i dobishëm për vite.
• Është i kujdesshëm deri në detajin e fundit: asgjë nuk lihet në rastësi.
• Është miqësor me mjedisin: kursen burime dhe ul ndotjen fizike e vizuale gjatë gjithë jetës së produktit.
• Është sa më pak dizajn që të jetë e mundur: përqendrohet te thelbësorja dhe heq të tepërtën.

A do të thotë "më pak, por më mirë" minimalizëm?

Parimi i dhjetë shpesh ngatërrohet me minimalizmin si stil, por kjo e humb kuptimin. Rams nuk mbronte thjeshtësinë e ftohtë apo boshe. Mbronte përqendrimin: më pak elemente, secili që e kryen mirë punën e vet.

Një pamje minimaliste mund të jetë dizajn i keq nëse fsheh komandat, ngatërron përdoruesin apo përdor materiale të brishta. Nga ana tjetër, një produkt me shumë funksione mund ta ndjekë parimin nëse çdo pjesë është e nevojshme dhe e organizuar qartë. Testi është nëse çdo element e meriton vendin e vet.

Si lidhen parimet me qëndrueshmërinë?

Disa parime shkojnë në të njëjtin drejtim: produktet e ndershme, jetëgjata, të kujdesshme dhe miqësore me mjedisin bëhen për t'u mbajtur, jo për t'u zëvendësuar. Rams ka folur shpesh për shqetësimin e tij ndaj konsumit të tepruar.

Sot këto ide përputhen me riparueshmërinë, materialet e qëndrueshme dhe blerjen e më pak gjërave, por më të mira. Për lexuesin në Kosovë apo Shqipëri, ku shumë familje ende mbajnë pajisje që punojnë prej dekadash, ideja nuk është e huaj: sendi më i qëndrueshëm shpesh është ai që nuk ke nevojë ta zëvendësosh.

Si t'i zbatosh parimet e Rams sot?

Edhe pse u shkruan për objekte fizike, parimet funksionojnë mirë për ndërfaqe dixhitale, arkitekturë, markë dhe madje shkrim. Mënyra më e thjeshtë është t'i përdorësh si listë kontrolli.

• Pyet për çfarë shërben produkti dhe hiq funksionet që nuk e mbështesin.
• Shiko nëse një përdorues i ri e kupton pa udhëzime.
• Kërko zbukurime ose premtime që e zmadhojnë atë që bën produkti.
• Vër në dyshim zgjedhjet që ndjekin një modë dhe mund të duken të vjetra pas pak vitesh.
• Kontrollo detajet e vogla: skajet, hapësirat, etiketat, mesazhet e gabimit, paketimin.
• Mendo për materialet, energjinë, riparimin dhe çfarë ndodh në fund të jetës së produktit.

Çfarë kritikash u bëhen dhjetë parimeve?

Asnjë filozofi dizajni nuk është mbi debatin. Disa kritikë thonë se parimet favorizojnë një shije perëndimore, moderniste, dhe e nënvlerësojnë zbukurimin, lojën dhe shprehjen kulturore, që në traditat ballkanike, nga qilimat te veshjet popullore, kanë vend të rëndësishëm. Të tjerë vërejnë se "i padukshëm" mund të bie ndesh me produkte që duan të gëzojnë apo të dallohen.

Vetë Rams e ka përshkruar listën si diçka që duhet të vazhdojë të zhvillohet, jo si doktrinë të ngurtë. Mënyra më e dobishme për t'i trajtuar parimet është si pyetje për të menduar, jo si rregullore.

Pyetje të shpeshta

Dhjetë parimet e Dieter Rams kanë mbijetuar sepse flasin për njerëzit, jo për modën. Ato pyesin nëse një dizajn është i dobishëm, i qartë, i ndershëm dhe i bërë për të zgjatur. Qoftë kur projekton produkte, ekrane apo hapësira, qoftë kur thjesht do të blesh më mirë, lista të ndihmon ta dallosh dizajnin e mirë nga zhurma.

Si e bëjmë kërkimin: Udhëzuesit shkruhen nga burime të njohura dhe kontrollohen për saktësi. Janë informacion i përgjithshëm, jo këshillë profesionale.