Spirited Away: pse kryevepra e Miyazakit magjeps ende fëmijë dhe të rritur

Nëse kërkoni një film që mund ta shihni me fëmijët dhe që nuk do t'ju mërzitë as juve, Spirited Away (në japonisht Sen to Chihiro no Kamikakushi) është ndër zgjedhjet më të sigurta. Filmi i Hayao Miyazakit për Studio Ghibli doli në Japoni në korrik 2001, ndau Ariun e Artë në Festivalin e Berlinit në vitin 2002 dhe fitoi Oscar-in për filmin më të mirë të animuar, i pari film i vizatuar me dorë dhe jo në anglisht që e arriti këtë.

Kjo recension pa spoilerë mbështetet te filmi, te historia e dokumentuar e prodhimit dhe te pritja kritike. Shqyrton historinë, animacionin dhe muzikën, përshtatshmërinë për fëmijë dhe mënyrat për ta parë.

Për çfarë flet Spirited Away? (pa spoilerë)

Chihiro dhjetëvjeçare po shpërngulet me prindërit në një qytet të ri dhe është e mërzitur. Një kthesë e gabuar e çon familjen në diçka që duket si park argëtimi i braktisur. Kur bie nata, Chihiro mbetet e bllokuar në një botë shpirtrash, prindërit e saj janë kthyer në derra, dhe e vetmja mënyrë për t'i shpëtuar është të punojë në një banjë të madhe publike që u shërben zotave.

Në thelb është një histori rritjeje: një fëmijë i zakonshëm e i frikësuar që zbulon gradualisht guximin dhe mirësinë.

Nga cila moshë mund ta shohin fëmijët?

Në SHBA filmi ka vlerësimin PG. Nuk ka dhunë grafike, por disa skena janë shqetësuese: shndërrimi i prindërve, një shpirt i errët me maskë dhe disa momente me përbindësh. Shumë familje gjejnë se funksionon më mirë nga rreth 7 ose 8 vjeç, varësisht nga fëmija. Ta shihni së bashku ndihmon, sepse filmi është më i butë se sa sugjerojnë momentet e frikshme.

Disa gjëra për t'i pasur parasysh:

• 20 minutat e para kanë disa nga pamjet më të frikshme
• Heroina është e guximshme dhe e zgjuar, model i mirë për fëmijët
• Nuk ka romancë përtej një miqësie të ngrohtë
• Mbi dy orë mund të jetë sfidë për fëmijët e vegjël

Si duket bota e banjës së shpirtrave?

Banja është ndër vendet më të mëdha të ndërtuara ndonjëherë në kinema. Çdo dhomë është plot punëtorë, avull, ushqim dhe mysafirë të çuditshëm, ndërsa kamera ndalet te momente të vogla, si një tren që rrëshqet mbi shina të përmbytura. Animacioni i vizatuar me dorë është i rrjedhshëm dhe i detajuar.

Miyazaki merr nga folklori japonez dhe idetë shintoiste për shpirtrat në natyrë, por nuk ju duhen këto njohuri për ta ndjekur historinë. Filmi ka edhe tema të heshtura për lakminë, identitetin, punën dhe dëmtimin e mjedisit, që të rriturit i vënë re në shikimin e dytë.

Me titra apo i dubluar?

Muzika e Joe Hisaishit, e regjistruar me New Japan Philharmonic, është e butë dhe melankolike. Në versionin japonez Chihiro-n e luan me zë Rumi Hiiragi; dublimi anglisht, i prodhuar për Disney me John Lasseter të Pixar-it si producent ekzekutiv, ka Daveigh Chase si Chihiro dhe Suzanne Pleshette si Yubaba.

Te ne, ku filmat e huaj shihen zakonisht me titra, versioni japonez me titra është zgjedhja natyrore. Për fëmijët që ende nuk lexojnë shpejt, dublimi anglisht është alternativë e mirë, sidomos për ata që e kuptojnë anglishten.

Spirited Away apo filmat e tjerë të Ghibli-t?

Krahasuar me My Neighbor Totoro, Spirited Away është më i errët dhe më kompleks; Totoro është zgjedhja më e mirë për parashkollorët. Krahasuar me Princess Mononoke, është më pak i dhunshëm dhe më fantazist. Shumë fansa dhe kritikë e quajnë arritjen më të madhe të Ghibli-t, edhe pse preferencat ndryshojnë; sigurisht është filmi më i dekoruar i studios.

Pse konsiderohet ndër filmat më të mirë të shekullit?

Spirited Away arkëtoi rreth 396 milionë dollarë në botë dhe mbajti rekordin e filmit më fitimprurës në Japoni për 19 vjet, deri në vitin 2020. Oscar-i e prezantoi Studio Ghibli te një publik ndërkombëtar shumë më i gjerë.

Sondazhi i BBC-së në vitin 2016 e renditi të katërtin ndër filmat më të mirë të shekullit, ndërsa The New York Times e vendosi të nëntin në listën e vitit 2025. Kënga mbyllëse "Always With Me" u bë hit më vete.

Ku mund ta shihni?

Të drejtat e streaming-ut ndryshojnë sipas rajonit, ndaj kontrolloni shërbimet që keni në Kosovë, Shqipëri ose Maqedoninë e Veriut; filmat e Ghibli-t janë ofruar në platforma të mëdha abonimi në shumë vende evropiane. Filmi gjendet edhe në Blu-ray dhe DVD, dhe herë pas here kthehet në kinema për shfaqje përvjetore.

Specifikimet kryesore

Regjisori / skenaristi

Hayao Miyazaki

Studio

Studio Ghibli

Premiera në Japoni

20 korrik 2001

Kohëzgjatja

Rreth 124 minuta

Muzika

Joe Hisaishi

Çmime

Ariu i Artë, Berlin 2002; Oscar për filmin më të mirë të animuar (2003)

Arkëtimet

Rreth 396 milionë dollarë amerikanë në botë

Gjuhët

Origjinali japonisht; dublim anglisht për publikimin e Disney-t në Amerikën e Veriut

Alternativa për t’u marrë parasysh

• My Neighbor Totoro: Një film më i butë i Ghibli-t, ideal për fëmijët më të vegjël.
• Howl's Moving Castle: Një tjetër fantazi madhështore e Miyazakit, me heroinë të fortë dhe botë magjike.
• Coraline: Histori stop-motion për një vajzë të bllokuar në një botë tjetër të frikshme, për fëmijë më të rritur.

Pyetje të shpeshta

Më shumë se dy dekada pas daljes, Spirited Away nuk ngjan me asgjë tjetër. Imagjinata, mjeshtëria dhe ngrohtësia e bëjnë të domosdoshëm për dashamirët e animacionit dhe një film të mrekullueshëm familjar për fëmijët që përballojnë pak frikë. Nëse nuk e keni parë ende kryeveprën e Miyazakit, planifikojeni për mbrëmjen e ardhshme të filmit.

Si e bëjmë kërkimin: Vlerësimet bazohen te specifikimet e prodhuesit, testet e pavarura të publikuara dhe përvojat e përdoruesve. Nota e krahason produktin me të tjerët e së njëjtës klasë.