Wolf Hall nga Hilary Mantel: romani që e ktheu Kromuellin në njeri

Sa njeri i thjeshtë mund të ngjitet në një oborr mbretëror ku gjithçka vendoset nga gjaku dhe titujt? Kjo është pyetja që mban gjallë Wolf Hall, romanin e Hilary Mantel për Thomas Cromwell-in, djalin e një farkëtari që u bë këshilltari më i fuqishëm i Henrikut VIII.

Libri doli në 2009 nga Fourth Estate, fitoi Çmimin Booker po atë vit dhe në 2019 The Guardian e shpalli librin më të mirë të shekullit XXI deri atëherë. Në këtë recension pa spoilerë, të mbështetur te vetë romani, te kritika dhe te përshtypjet e lexuesve, shohim stilin, vështirësinë, renditjen e trilogjisë dhe serialin e BBC-së.

Për çfarë flet Wolf Hall, pa zbuluar fundin?

Romani nis me Cromwell-in e ri që rrihet nga i ati në Putney. Ai largohet jashtë vendit, ndërton një jetë të re dhe kthehet në Angli si jurist dhe njeri që i rregullon punët për kardinalin Wolsey. Nga fundi i viteve 1520 Henriku VIII kërkon anulimin e martesës me Katerinën e Aragonës për t'u martuar me Anne Boleyn, dhe fati i Wolsey-t varet nga kjo.

Ngjitja e Cromwell-it ndodh në mes të kësaj krize. Historia dihet, por Mantel tregon si funksionon pushteti në praktikë: me favore, besnikëri, informacion dhe kohë të duhur.

Pse ky stil tërheq dhe lodh njëkohësisht?

Libri është shkruar në kohën e tashme dhe qëndron shumë afër këndvështrimit të Cromwell-it. Mantel shpesh e quan thjesht "ai", edhe kur në skenë ka burra të tjerë, dhe kjo është ankesa më e shpeshtë e lexuesve të rinj. Me kohë bëhet e natyrshme, dhe në vazhdimet Mantel shkruan më shpesh "ai, Cromwell".

Shpërblimi është afërsia: oborrin Tudor e shihni përmes një mendjeje të mprehtë e shpesh qesharake, dhe skenat që mund të dukeshin si mësim historie ndihen të gjalla.

Sa i vështirë është për t'u lexuar?

Kërkues, por jo i errët. Fjalitë janë të qarta; vështirësia vjen nga përemrat, personazhet e shumta dhe detajet politike. Disa këshilla ndihmojnë shumë:

• Përdorni listën e personazheve në fillim të librit
• Një "ai" pa shpjegim zakonisht është Cromwell
• Lexoni 100 faqet e para në disa seanca të gjata
• Provoni audiolibrin nëse dialogët ju ngatërrohen në letër

Kush është Cromwell-i i Mantel-it?

I zgjuar, besnik, pragmatik dhe, kur duhet, i pamëshirshëm: shumë larg imazhit tradicional të zuzarit. Thomas More, shpesh i paraqitur si shenjtor, këtu del më i ashpër. Anne Boleyn, Henriku VIII dhe Wolsey kanë nuanca, ndërsa edhe personazhet e vegjël të shtëpisë janë të gjallë.

Temat kryesore janë pushteti, klasa shoqërore, feja dhe krijimi i vetvetes: si mbijeton një njeri pa prejardhje fisnike në një botë aristokratësh, dhe çfarë i kushton kjo.

Në çfarë renditje lexohet trilogjia?

Sipas botimit: Wolf Hall (2009), pastaj Bring Up the Bodies (2012), që fitoi gjithashtu Booker-in, dhe në fund The Mirror and the Light (2020). Libri i dytë është më i shkurtër dhe më i shpejtë, dhe shumë lexues e quajnë më tërheqësin. Mantel vdiq në 2022, ndaj trilogjia është vepra e saj e fundit e madhe letrare.

Për lexuesit në Kosovë dhe Shqipëri, libri gjendet lehtë në anglisht në librari online dhe si libër elektronik ose audiolibër. Para blerjes ia vlen të kontrolloni nëse ekziston një botim i përkthyer në shqip në libraritë vendase.

Libri apo seriali i BBC-së?

BBC i përshtati dy librat e parë në 2015, me Mark Rylance si Cromwell dhe Damian Lewis si Henriku VIII, dhe vazhdoi me The Mirror and the Light në nëntor 2024. Seriali është i përmbajtur, i filmuar bukur dhe besnik në frymë. Royal Shakespeare Company i vuri në skenë romanet, me transferim në Broadway në 2015. Libri jep shumë më tepër nga bota e brendshme e Cromwell-it; nëse proza ju tremb, seriali mund të jetë hyrje e mirë.

Pse fitoi Wolf Hall kaq shumë çmime?

Kritika e lavdëroi sepse e bëri të freskët një periudhë të njohur deri në lodhje. Në qendër nuk janë mbretërit, por një njeri pune me mendje juristi, dhe historia shfaqet si varg negociatash e marrëveshjesh. Lexohet më shumë si thriller politik se si dramë kostumesh.

Përveç Booker-it të 2009, fitoi National Book Critics Circle Award në SHBA dhe Walter Scott Prize në 2010. Kur edhe Bring Up the Bodies fitoi Booker-in në 2012, Mantel u bë gruaja e parë që e fitoi çmimin dy herë.

Specifikimet kryesore

Autorja

Hilary Mantel

Botimi i parë

2009, Fourth Estate (Mbretëri e Bashkuar)

Gjatësia

Rreth 650 faqe (672 në botimin britanik me kapak të fortë)

Seria

Libri 1 i trilogjisë Wolf Hall

Çmime

Booker 2009; National Book Critics Circle Award 2009; Walter Scott Prize 2010

Vendi dhe koha

Anglia, afërsisht 1500 deri 1535

Përshtatje

Shfaqje të RSC; serial i BBC (2015 dhe The Mirror and the Light në 2024)

Alternativa për t’u marrë parasysh

• Bring Up the Bodies nga Hilary Mantel: Vazhdimi më i shkurtër dhe më i ngjeshur, gjithashtu fitues i Booker.
• The Pillars of the Earth nga Ken Follett: Epope mesjetare me më shumë ngjarje, për kë do ritëm më shumë se stil.
• Hamnet nga Maggie O'Farrell: Roman historik lirik dhe emocional në shtëpinë e familjes së Shekspirit.

Pyetje të shpeshta

Wolf Hall nuk lexohet shpejt as lehtë, por është nga romanet historike më shpërblyese të kohës sonë. Mantel e kthen një histori të njohur në diçka të tensionuar, qesharake dhe thellësisht njerëzore. Nëse jeni gati të kaloni kohë në oborrin e Henrikut VIII, nisni këtu; ka shumë gjasa që të vazhdoni drejt e me pjesën tjetër të trilogjisë.

Si e bëjmë kërkimin: Vlerësimet bazohen te specifikimet e prodhuesit, testet e pavarura të publikuara dhe përvojat e përdoruesve. Nota e krahason produktin me të tjerët e së njëjtës klasë.