Si t'i mësoni fëmijët për paratë, nga kumbara deri te llogaria e parë

Në shumë familje shqiptare fëmijët marrin para nga gjyshërit, xhaxhallarët ose tezet për ditëlindje, Bajram, Krishtlindje apo Vit të Ri. Ajo që ndodh me ato para, nëse fëmija vendos vetë, nëse kursen apo nëse prindi i merr "për t'i ruajtur", është mësimi i parë për paratë, edhe kur askush nuk e quan të tillë.

Hulumtimet për zakonet financiare të fëmijëve, përfshirë një studim të njohur të Universitetit të Kembrixhit, sugjerojnë se shumë zakone bazë formohen rreth moshës shtatë vjeç. Ky udhëzues tregon çfarë të mësoni në çdo moshë dhe si paratë e xhepit mund ta bëjnë pjesën më të madhe të punës. Është informacion i përgjithshëm, jo këshillë financiare.

Pse fëmijët mësojnë më shumë duke parë sesa duke dëgjuar?

Fëmijët shohin si sillen të rriturit me paratë shumë kohë para se t'i kuptojnë numrat. E vënë re nëse blerjet planifikohen apo bëhen në çast, nëse faturat sjellin stres dhe nëse dikush flet ndonjëherë për kursim.

Nuk keni pse ta tregoni pagën. Por t'u shpjegoni se paratë vijnë nga puna, se mbarojnë dhe se çdo zgjedhje ka një çmim u jep fëmijëve një kornizë. Ata që praktikojnë me shuma të vogla i përballojnë më lehtë vendimet e mëdha më vonë.

Mosha 3 deri 5 vjeç: paratë si diçka që shihet dhe preket

Fëmijët e vegjël mund të mësojnë se paratë këmbehen për gjëra dhe se ndonjëherë duhet pritur. Mbajeni konkrete.

• Lëreni t'ia japë monedhat shitësit në dyqanin e lagjes dhe të marrë kusurin
• Luani "dyqan" në shtëpi me monedha të vërteta ose lodër
• Përdorni një kumbara ose kavanoz transparent që të shohë si rriten kursimet
• Praktikoni pritjen: për një lodër të vogël, kurseni bashkë për një-dy javë
• Dalloni gjërat që na duhen, si ushqimi, nga ato që na pëlqejnë, si lodrat

Një fëmijë që i shpenzon të gjitha ditën e parë mëson më shumë se nga çdo shpjegim.

Çfarë të bëni me paratë që fëmija merr për festa?

Paratë nga të afërmit shpesh janë shuma më të mëdha se ç'do t'i jepnit vetë fëmijës. Ato janë mundësi e mirë për mësim, nëse fëmija përfshihet në vendim.

Një rregull i thjeshtë që përdorin shumë familje: një pjesë shkon për diçka që fëmija e dëshiron tani, një pjesë kursehet për një qëllim më të madh, dhe nëse fëmija është mjaft i rritur, një pjesë ruhet për të ardhmen në një llogari kursimi. Shpjegojini pse, në vend që t'i merrni paratë pa fjalë.

Paratë e xhepit: sa, kur dhe me çfarë rregullash?

Paratë e xhepit janë mjeti më i fortë mësimor që ka shumica e familjeve, sepse i japin fëmijës vendime të vërteta. Nuk ka shumë të saktë. Shumë prindër nisin rreth moshës shkollore me një shumë të vogël javore dhe kalojnë te një shumë mujore në fillim të adoleshencës.

Rregullsia vlen më shumë se shuma. Jepini në ditë fikse, shmangni paradhëniet dhe lëreni fëmijën të vendosë si t'i shpenzojë brenda rregullave të familjes.

Pjesa më e vështirë për prindërit është t'i lënë fëmijët t'i harxhojnë kot. Një fëmijë që i shpenzon të gjitha për ëmbëlsira ditën e parë dhe pastaj nuk ka për diçka që e donte vërtet mëson më shumë se nga çdo shpjegim.

A duhet t'i fitojnë fëmijët paratë me punë shtëpie?

Familjet ndahen për këtë. Disa mendojnë se paratë e xhepit janë për të mësuar dhe se ndihma në shtëpi është thjesht pjesë e jetës në familje. Të tjerë mendojnë se lidhja me punën tregon nga vijnë paratë.

Një rrugë e mesme e zakonshme: një shumë bazë pa kushte, plus mundësia për të fituar diçka shtesë për punë më të mëdha, si larja e veturës ose pastrimi i bodrumit. Kështu ndihma e përditshme nuk kthehet në pazar.

Mosha 6 deri 12 vjeç: kursim, shpenzim dhe dhurim

Fëmijët e shkollës fillore mund të bëjnë buxhet të thjeshtë. Shumë familje përdorin tre zarfe ose kavanoza: për shpenzim, për kursim dhe për të ndihmuar të tjerët, dhe ndajnë çdo shumë mes tyre.

Caktoni një qëllim kursimi me foto dhe shumë të synuar, dhe shënoni përparimin në një tabelë. Për të treguar si funksionon interesi, mund t'i shtoni një bonus të vogël parave që qëndrojnë një muaj në kavanozin e kursimit.

• Krahasoni çmimet bashkë në market
• Tregojini si reklamat krijojnë dëshira
• Lëreni të paguajë gjëra të vogla me paratë e veta
• Shpjegoni se edhe kartela është para e vërtetë, jo magji

Adoleshentët: buxheti mujor, banka dhe blerjet online

Adoleshentët janë gati për përgjegjësi më të mëdha. Mund t'u jepni një buxhet mujor që mbulon gjëra që përndryshe i blini ju, si mbushjen e telefonit, transportin ose një pjesë të veshjeve.

Kjo është mosha e mirë për një llogari bankare për të rinj me kartelë debiti dhe pa mbitërheqje, që shumë banka në Kosovë dhe Shqipëri e ofrojnë me pëlqimin e prindit. Shikoni bashkë pasqyrën bankare dhe flisni për tarifat dhe për blerjet në lojëra, që mblidhen shpejt.

Flisni edhe për ide më të mëdha: çfarë tregon fletëpagesa, si zbriten tatimi dhe kontributet pensionale, pse huaja kushton dhe si interesi i përbërë i ndihmon kursimtarët në afat të gjatë.

Gabimet e zakonshme të prindërve

Shumica e gabimeve vijnë nga qëllime të mira. Ta shpëtosh fëmijën çdo herë që i mbarojnë paratë e heq mësimin. Paratë si shpërblim për nota ose si dënim e ngarkojnë temën emocionalisht. Heshtja për paratë i lë fëmijët të mësojnë nga shokët dhe rrjetet sociale.

Mospërputhja është tjetër gabim: nëse paratë e xhepit vijnë në mënyrë të parregullt, fëmija nuk mund të planifikojë.

Pyetje të shpeshta

T'i mësosh fëmijët për paratë është bisedë e vazhdueshme, jo një leksion. Jepini një shumë të rregullt, përfshijini në vendimet për paratë e festave, lërini të zgjedhin dhe të gabojnë, dhe shtojini përgjegjësinë me moshën. Zakonet me shuma të vogla janë ato që i marrin me vete në punën e parë dhe në banesën e parë.

Si e bëjmë kërkimin: Udhëzuesit shkruhen nga burime të njohura dhe kontrollohen për saktësi. Janë informacion i përgjithshëm, jo këshillë profesionale.