Produkti u prish pas blerjes? Çfarë të drejtash keni si konsumator

Kur një telefon, lavatriçe apo laptop prishet pak muaj pas blerjes, shumica e njerëzve pyesin fillimisht dyqanin dhe marrin përgjigjen "shkoni te servisi i prodhuesit". Në shumë raste kjo nuk është e gjithë e vërteta. Ligji i jep blerësit të drejta që nuk varen nga mirësia e shitësit dhe as nga fleta e garancisë në kuti.

Ky udhëzues shpjegon rregullat e Bashkimit Evropian për garancinë ligjore, sepse ato vlejnë për blerjet në vendet e BE-së, ku jeton një pjesë e madhe e diasporës, dhe shërbejnë si model për ligjet e konsumatorit në Kosovë dhe Shqipëri. Është informacion i përgjithshëm, jo këshillë juridike. Për rastin tuaj konkret kontaktoni autoritetin për mbrojtjen e konsumatorit në vendin ku keni blerë.

Garancia ligjore apo garancia e prodhuesit: cila është ndryshimi?

Garancia ligjore është një e drejtë minimale që e jep ligji. Në BE, shitësi përgjigjet për çdo defekt që ekzistonte në momentin e dorëzimit dhe që del në pah brenda të paktën dy vjetësh. Ajo është falas, vlen automatikisht dhe nuk mund të hiqet me kushtet e përgjithshme të dyqanit.

Garancia tregtare, ajo që zakonisht quhet "garancia e prodhuesit" ose "garanci e zgjatur", është një premtim vullnetar. Mund të jetë falas ose me pagesë, mund të zgjasë më shumë se dy vjet dhe ndonjëherë mbulon edhe dëmtime aksidentale. Por ajo vetëm shtohet mbi të drejtat tuaja, nuk i zëvendëson ato. Nëse reklama premtonte kushte më të mira se dokumenti i garancisë, zakonisht vlejnë kushtet më të favorshme.

• Garancia ligjore: e detyrueshme, falas, kërkohet nga shitësi
• Garancia tregtare: vullnetare, kushtet i cakton ai që e jep
• Shitësi nuk mund t'ju dërgojë vetëm te prodhuesi për sa kohë vlen garancia ligjore

Për çfarë blerjesh vlen garancia ligjore?

Garancia vlen kur blini nga një biznes: në dyqan, në internet, me telefon apo me porosi në distancë. Përfshihen edhe pajisjet me elemente digjitale, si orët e mençura apo televizorët e lidhur me internet. Blerjet nga persona privatë, për shembull nga një shpallje në rrjete sociale, zakonisht nuk mbulohen.

Mallrat e përdorura që blihen nga një biznes mbulohen gjithashtu. Disa vende të BE-së lejojnë që shitësi të bjerë dakord me ju për një afat më të shkurtër, por jo më pak se një vit, dhe kjo duhet t'ju thuhet qartë para blerjes.

Garancia e prodhuesit është një shtesë mbi të drejtat tuaja, kurrë një zëvendësim i tyre.

Kush duhet ta provojë defektin?

Nëse defekti shfaqet brenda vitit të parë pas dorëzimit, ligji i BE-së supozon se ai ekzistonte që në fillim. Atëherë është shitësi ai që duhet të provojë të kundërtën, për shembull se produkti është rrëzuar ose është përdorur gabim. Disa shtete e zgjatin këtë supozim në dy vjet.

Pas këtij afati mund t'ju duhet të tregoni vetë se problemi ishte i pranishëm që nga dita e blerjes, për shembull me mendimin e një eksperti ose me prova se bëhet fjalë për një defekt të njohur të modelit. Konsumimi normal, keqpërdorimi dhe dëmtimet aksidentale nuk mbulohen.

Riparim, zëvendësim apo para mbrapsht?

Rregullat e BE-së ndjekin një renditje të qartë. Në hapin e parë zgjidhni mes riparimit dhe zëvendësimit. Të dyja duhet të jenë falas, brenda një kohe të arsyeshme dhe pa shqetësime të mëdha për ju. Shitësi mund ta refuzojë zgjedhjen tuaj vetëm nëse ajo është e pamundur ose shumë më e kushtueshme se alternativa.

Në hapin e dytë kaloni te ulja e çmimit ose zgjidhja e kontratës me kthim të plotë të parave. Kjo ndodh kur shitësi refuzon ose nuk arrin ta riparojë apo ta zëvendësojë produktin, kur i njëjti defekt përsëritet, kur defekti është aq i rëndë sa kthimi i menjëhershëm i parave justifikohet, ose kur është e qartë se problemi nuk do të zgjidhet në kohë të arsyeshme. Për defekte të vogla, zgjidhja e kontratës mund të mos lejohet, por ulja e çmimit zakonisht po.

• Hapi 1: riparim ose zëvendësim, pa pagesë
• Hapi 2: ulje çmimi ose kthim parash, nëse hapi 1 dështon
• Transporti dhe marrja e produktit paguhen nga shitësi

Si qëndron puna në Kosovë dhe Shqipëri?

Kosova dhe Shqipëria kanë ligjet e tyre për mbrojtjen e konsumatorit, të hartuara me synimin për t'u përafruar me legjislacionin e BE-së. Të dyja njohin të drejtën e blerësit për mallra pa të meta dhe për riparim, zëvendësim ose kthim parash kur produkti ka defekt. Afatet, procedurat dhe mënyra e zbatimit mund të ndryshojnë nga rregullat e BE-së.

Në praktikë, ruajtja e faturës fiskale dhe ankesa me shkrim te shitësi janë hapat më të rëndësishëm. Nëse shitësi refuzon, mund t'i drejtoheni institucionit përgjegjës për mbrojtjen e konsumatorit në Kosovë ose në Shqipëri, si dhe shoqatave të konsumatorëve. Kontrolloni rregullat aktuale në faqen zyrtare të institucionit përkatës para se të veproni.

Çfarë sjell direktiva e BE-së për të drejtën e riparimit?

Direktiva (BE) 2024/1799 e bën riparimin më tërheqës. Kur zgjidhni riparimin brenda garancisë ligjore, përgjegjësia e shitësit zgjatet me 12 muaj. Kështu keni arsye ta mbani produktin në vend që ta zëvendësoni.

Direktiva u kërkon gjithashtu prodhuesve të disa produkteve, si lavatriçet, enëlarëset, frigoriferët, fshesat me korrent, telefonat dhe tabletët, të ofrojnë riparim me çmim të arsyeshëm edhe pasi të ketë mbaruar garancia ligjore. Ajo kufizon praktikat që pengojnë servisët e pavarur dhe krijon një platformë evropiane për gjetjen e riparuesve. Këto rregulla zbatohen përmes ligjeve kombëtare të shteteve anëtare.

Blerjet online dhe nga jashtë: çfarë duhet ditur?

Blerjet në internet nga shitës në BE kanë të njëjtën garanci ligjore dyvjeçare dhe, përveç saj, zakonisht edhe të drejtën për t'u tërhequr nga kontrata brenda 14 ditëve pa dhënë arsye. Kjo e drejtë tërheqjeje nuk ka lidhje me defektet: ajo vlen edhe kur produkti punon në rregull.

Nëse porositni nga Kosova apo Shqipëria në një dyqan në BE, ose nga një shitës jashtë Evropës, zbatimi i të drejtave mund të jetë më i vështirë. Lexoni kushtet e shitësit para blerjes dhe ruani të gjitha konfirmimet e porosisë.

Hap pas hapi: si ta paraqisni ankesën

Veproni sapo ta vini re defektin. Disa vende kërkojnë që shitësi të njoftohet brenda një afati, shpesh dy muaj pas zbulimit të problemit.

• Ndaloni përdorimin nëse kjo mund ta përkeqësojë dëmin
• Gjeni dëshminë e blerjes: faturë fiskale, faturë, email porosie ose ekstrakt bankar
• Bëni foto ose video të defektit dhe shënoni kur filloi
• Shkruajini shitësit, përshkruani defektin dhe thoni nëse doni riparim apo zëvendësim
• Ruani kopje të të gjitha mesazheve dhe afateve që ju jep shitësi
• Nëse refuzoheni, kontaktoni autoritetin e konsumatorit ose, për blerje ndërkufitare në BE, Qendrën Evropiane të Konsumatorit

Pyetje të shpeshta

Kur diçka prishet, mbani mend tre gjëra: shitësi përgjigjet për të paktën dy vjet sipas rregullave të BE-së, në vitin e parë është ai që duhet të provojë keqpërdorimin, dhe riparimi ose zëvendësimi vjen para kthimit të parave. Garancia e prodhuesit është bonus, jo zëvendësim. Ruani faturën, ankohuni me shkrim dhe kërkoni ndihmë nga autoriteti i konsumatorit nëse ngecni. Ky udhëzues është informacion i përgjithshëm dhe jo këshillë juridike.

Si e bëjmë kërkimin: Udhëzuesit shkruhen nga burime të njohura dhe kontrollohen për saktësi. Janë informacion i përgjithshëm, jo këshillë profesionale.