Si të kurseni për kaparin e shtëpisë apo banesës së parë

Shumica e familjeve në Kosovë dhe Shqipëri e blejnë shtëpinë ose banesën e parë me kredi hipotekore, por banka nuk e financon kurrë gjithë çmimin. Pjesa që e paguani vetë, kapari ose participimi, është zakonisht hapi më i gjatë dhe më i vështirë i gjithë procesit.

Në këtë udhëzues shpjegojmë sa kapar kërkojnë zakonisht bankat, cilat kosto vijnë mbi çmimin e banesës, ku është më e sigurt t'i mbani paratë dhe si mund ta shkurtoni kohën e kursimit, qoftë kur jetoni në vend, qoftë kur punoni në diasporë. Ky është informacion i përgjithshëm, jo këshillë financiare: kushtet e bankave ndryshojnë, prandaj kontrolloni ofertat aktuale para se të vendosni.

Sa kapar kërkojnë bankat për një kredi hipotekore?

Nuk ka një shifër të vetme. Në rajon, bankat zakonisht kërkojnë që blerësi të kontribuojë me një pjesë të vlerës së pronës, shpesh rreth 20 deri në 30 për qind, ndërsa disa programe për të rinj ose për blerës të parë lejojnë participim më të ulët. Sa më i madh kapari, aq më e ulët këstet mujore dhe aq më të mira kushtet që mund të negocioni.

Banka e vlerëson pronën përmes një vlerësuesi të licencuar, dhe përqindja llogaritet shpesh mbi vlerën e vlerësuar, jo mbi çmimin që ju ka thënë shitësi. Nëse vlerësimi del më i ulët se çmimi, diferencën duhet ta mbuloni vetë.

Çfarë kostosh shtesë duhet të llogaritni mbi çmimin?

Kapari nuk është e vetmja shumë që ju duhet në dorë. Shumë blerës i harrojnë këto kosto dhe e kuptojnë vetëm në zyrën e noterit.

• Tarifat e noterit për kontratën e shitblerjes dhe të hipotekës.
• Regjistrimi i pronës në kadastër dhe regjistrimi i hipotekës.
• Vlerësimi i pronës nga vlerësues i licencuar, të cilin zakonisht e paguan blerësi.
• Tarifa e aprovimit të kredisë dhe sigurimi i jetës ose i pronës që bankat shpesh e kërkojnë.
• Komisioni i agjencisë së patundshmërisë, nëse blini përmes agjencisë.
• Mobilimi, rregullimet e para dhe zhvendosja, sidomos te banesat që shiten pa përfundim të plotë.

Kapari nuk është shuma e vetme: noteri, kadastra dhe mobilimi duan para të gatshme po ashtu.

Si ta ktheni qëllimin në një plan të qartë kursimi?

Filloni me një çmim realist për llojin e banesës që kërkoni, në lagjen ose qytetin ku doni të jetoni. Shtoni kaparin që kërkon banka dhe kostot shtesë, zbritni atë që keni tashmë të kursyer dhe pjesëtojeni mbetjen me numrin e muajve deri kur doni të blini. Ky është kursimi juaj mujor.

Nëse shuma del shumë e lartë, keni katër zgjidhje: kurseni më shumë çdo muaj, zgjatni afatin, shikoni zona ose banesa më të lira, ose pranoni një kapar më të vogël me kredi më të madhe. Rëndësi ka që zgjedhjen ta bëni me vetëdije, jo nga presioni.

Ku t'i mbani paratë e kursyera për banesë?

Nëse planifikoni të blini brenda pak vitesh, paratë duhet të jenë të sigurta dhe të arritshme: në një llogari kursimi të veçantë ose në depozita me afat që maturohen para blerjes. Si në Kosovë, ashtu edhe në Shqipëri, depozitat bankare mbrohen nga një skemë sigurimi depozitash deri në një kufi të caktuar për depozitues; kontrolloni kufirin aktual, sepse për shuma të mëdha mund të ia vlejë t'i ndani në më shumë se një bankë.

Mbajtja e parave të gatshme në shtëpi duket e sigurt, por nuk fiton asgjë, rrezikon vjedhjen dhe e bën më të vështirë dëshmimin e origjinës së fondeve, të cilën bankat dhe noterët e kërkojnë. Investimet në aksione mund të rrisin kursimet në afat të gjatë, por çmimet mund të bien pikërisht kur ju duhen paratë.

Si të kurseni më shpejt për shtëpinë?

Kapari ndërtohet kryesisht me kursim të rregullt çdo muaj, të ndihmuar nga disa shtysa të mëdha.

• Vendosni një transferim automatik në llogarinë e kaparit ditën kur merrni rrogën.
• Uleni së pari koston më të madhe: qiraja, vetura dhe ushqimi zakonisht peshojnë më shumë se shpenzimet e vogla.
• Nëse është e mundur, jetoni përkohësisht me familjen dhe kurseni dallimin e qirasë.
• Kurseni çdo rritje page, bonus ose rrogë të trembëdhjetë, të paktën gjysmën e saj.
• Nëse punoni jashtë, dërgoni rregullisht një shumë fikse në llogarinë e kursimit në vend dhe mbani dëshmitë e transfertave.
• Nëse blini me partnerin, bini dakord për një shumë të përbashkët dhe kontribuoni në raport me të ardhurat.

Çfarë kontrollon banka përveç kaparit?

Banka shikon të ardhurat tuaja, kontratën e punës dhe kohëzgjatjen e saj, kreditë ekzistuese dhe historinë tuaj në regjistrin e kredive të bankës qendrore. Një kredi e vjetër e papaguar me vonesë mund t'ju kushtojë më shumë se një kapar i vogël.

Gjatë viteve të kursimit, paguani faturat me kohë, mbyllni kreditë e shtrenjta konsumuese dhe kartat me borxh, dhe shmangni kredi të reja para aplikimit. Për punëtorët e diasporës, bankat zakonisht kërkojnë dokumente shtesë për të ardhurat nga jashtë, prandaj pyesni herët se çfarë ju duhet.

Pse fondi emergjent duhet të mbetet i ndarë?

Është joshëse që çdo euro e tepërt të shkojë te kapari. Por nëse prishet vetura ose humbni punën, do të detyroheni të prekni kursimet e banesës ose të merrni hua. Mbani një rezervë të veçantë për raste urgjente, të paktën disa muaj shpenzime.

Pas blerjes nevoja për rezervë rritet, sepse riparimet tani janë përgjegjësia juaj. Mos i zbrazni të gjitha llogaritë ditën e nënshkrimit te noteri.

Pyetje të shpeshta

Kursimi për kaparin kërkon durim: vendosni një shumë realiste që përfshin noterin, kadastrën dhe mobilimin, automatizoni kursimin, mbajini paratë në bankë dhe forconi historinë tuaj të kredisë. Me një plan të qartë dhe një rezervë emergjente pranë, do të jeni gati kur të gjeni banesën e duhur.

Si e bëjmë kërkimin: Udhëzuesit shkruhen nga burime të njohura dhe kontrollohen për saktësi. Janë informacion i përgjithshëm, jo këshillë profesionale.