Kamera, ruter, llamba smart: si ta siguroni shtëpinë inteligjente

Kamerat e sigurisë, ziljet me video dhe kondicionerët që ndizen nga telefoni janë bërë të zakonshme në shtëpitë në Kosovë dhe Shqipëri, shpesh të instaluara nga një mjeshtër ose të blera online për pak para. Shumë njerëz e montojnë kamerën dhe nuk e prekin më kurrë cilësimin.

Çdo pajisje e lidhur është një kompjuter i vogël në rrjetin tuaj. Sulmet ndaj shtëpive inteligjente rrallë janë të sofistikuara: ato përfitojnë nga fjalëkalimet e dobëta, programet e vjetra dhe cilësimet e paracaktuara. Hapat më poshtë i mbyllin këto boshllëqe pa njohuri teknike të veçanta.

A mund të hakohen vërtet pajisjet inteligjente?

Po. Pajisje smart janë përdorur për t'u bashkuar me botnet-e, për të spiunuar përmes kamerave dhe si urë për të hyrë në rrjetin e shtëpisë. Shumica e rasteve vijnë nga fjalëkalime të ripërdorura që kanë rrjedhur nga sulme të tjera, kredenciale të paracaktuara që nuk u ndryshuan kurrë, ose pajisje që nuk marrin më përditësime sigurie.

Shtëpia inteligjente është aq e fortë sa hallka më e dobët. Prandaj fillohet nga ruteri dhe llogaritë.

Si ta mbroni ruterin e Wi-Fi-t?

Ruteri është dera kryesore për çdo pajisje të lidhur. Shpesh e sjell vetë ofruesi i internetit dhe mbetet me cilësimet e fabrikës për vite. Nëse dikush e kontrollon, mund të shohë dhe ta devijojë trafikun tuaj.

• Ndryshoni fjalëkalimin e administratorit të ruterit, jo vetëm atë të Wi-Fi-t
• Përdorni enkriptimin WPA3, ose WPA2 me AES nëse disa pajisje nuk e mbështesin WPA3
• Zgjidhni një fjalëkalim Wi-Fi të gjatë, të paktën 12 deri 16 karaktere
• Fikni WPS-në, që sulmohet më lehtë
• Çaktivizoni administrimin nga larg nëse nuk ju nevojitet vërtet
• Aktivizoni përditësimet automatike të firmware-it, ose kërkojini ofruesit

Shumica e sulmeve ndaj shtëpive inteligjente nuk janë të zgjuara: hyjnë përmes fjalëkalimeve të fabrikës dhe përditësimeve të harruara.

Pse pajisjet smart duhet të jenë në rrjet të veçantë?

Shumë rutera lejojnë një rrjet për mysafirë ose një rrjet të dedikuar për pajisjet smart. Kur kamerat, prizat, llambat dhe televizori janë aty, ato ndahen nga laptopët dhe telefonat ku keni bankën online dhe të dhënat e punës.

Nëse një pajisje e lirë komprometohet, ndarja e rrjetit e bën shumë më të vështirë që sulmuesi të arrijë te pajisjet më të vlefshme. Ruterat më të avancuar ofrojnë rrjete virtuale me rregulla më të holla, por edhe një rrjet i thjeshtë mysafirësh është përmirësim i qartë.

Fjalëkalime unike dhe verifikim me dy hapa

Shumica e pajisjeve smart kontrollohen përmes një llogarie në cloud. Nëse dikush e merr atë llogari, kontrollon pajisjet tuaja nga kudo në botë. Jepini çdo llogarie fjalëkalim të gjatë dhe unik, të ruajtur në një menaxher fjalëkalimesh, dhe aktivizoni verifikimin me dy hapa kudo ku ofrohet.

Ndryshoni edhe fjalëkalimet e paracaktuara në vetë pajisjet, sidomos te kamerat IP dhe regjistruesit video (DVR/NVR) që kanë ndërfaqe në shfletues. Këto shpesh instalohen nga një teknik dhe mbeten me fjalëkalimin e fabrikës. Kërkojini atij që t'jua dorëzojë kredencialet.

Përditësimet: pse kanë kaq rëndësi?

Përditësimet e sigurisë rregullojnë dobësi që sulmuesit i kërkojnë në mënyrë aktive. Aktivizoni përditësimet automatike në aplikacionin e çdo pajisjeje dhe kontrolloni herë pas here që po instalohen vërtet.

Para blerjes, shikoni sa kohë premton prodhuesi përditësime sigurie. Pajisjet shumë të lira pa markë shpesh nuk marrin asnjë. Një pajisje që nuk përditësohet më duhet zëvendësuar ose të paktën izoluar në një rrjet të veçantë. Akti Evropian i Rezistencës Kibernetike do t'i detyrojë prodhuesit e produkteve të lidhura që shiten në BE të ofrojnë përditësime për një periudhë të caktuar, gjë që do të ndikojë edhe në pajisjet që vijnë në rajon.

Kamerat dhe ziljet me video: privatësia juaj dhe e fqinjëve

Kamerat janë pajisjet më të ndjeshme. Aktivizoni enkriptimin e videove fund-më-fund kur ofrohet. Kontrolloni kush ka qasje të ndarë dhe hiqni ish-bashkëbanorët, mysafirët ose punëtorët.

Mendoni edhe për vendosjen. Mos i drejtoni kamerat e brendshme nga dhomat e gjumit dhe banjat, dhe përdorni modalitetin privat kur jeni në shtëpi. Kamerat e jashtme nuk duhet të filmojnë oborrin e fqinjit ose rrugën më shumë se ç'duhet. Si Kosova ashtu edhe Shqipëria kanë ligje për mbrojtjen e të dhënave personale dhe autoritete që i mbikëqyrin, dhe filmimi i hapësirës publike ose i pronës së huaj mund të jetë problem ligjor.

Altoparlantët smart dhe televizorët: çfarë dëgjojnë dhe çfarë mbledhin?

Asistentët zanorë dëgjojnë për fjalën e zgjimit dhe dërgojnë regjistrimin në cloud pasi e dëgjojnë. Në cilësimet e privatësisë kufizoni sa kohë ruhen regjistrimet, fshini ato të vjetrat dhe refuzoni rishikimin nga njerëz kur ofrohet. Përdorni butonin fizik të heshtjes së mikrofonit gjatë bisedave private.

Televizorët smart shpesh mbledhin të dhëna për çfarë shikoni, për reklama. Kërkoni cilësimet për njohjen e përmbajtjes, informacionin e shikimit ose reklamat e personalizuara, dhe fikni ato që nuk i doni.

Çfarë të kontrolloni para se të blini një pajisje smart?

Pajisja më e sigurt vjen nga një prodhues që e merr sigurinë seriozisht. Para blerjes, sidomos online, kontrolloni:

• Premtim të qartë për sa vite jepen përditësime sigurie
• Mbështetje për verifikimin me dy hapa
• Kontroll lokal që funksionon edhe pa cloud
• Mbështetje për Matter, standardin e industrisë për kontroll lokal të sigurt mes markave
• Politikë privatësie që tregon çfarë të dhënash mblidhen dhe ku ruhen
• Një mënyrë për të raportuar dobësi sigurie

Pesë zakone të vogla që mbyllin pjesën tjetër

Disa zakone shtesë e plotësojnë mbrojtjen dhe kërkojnë vetëm pak minuta.

• Hiqni pajisjet dhe aplikacionet që nuk i përdorni më
• Fikni funksionet që nuk ju duhen, si qasja nga larg ose UPnP
• Kontrolloni listën e pajisjeve të lidhura në ruter për emra të panjohur
• Rivendosni pajisjet në gjendjen e fabrikës para se t'i shitni ose ricikloni
• Mbani një çelës fizik si rezervë për bravat inteligjente

Pyetje të shpeshta

Siguria e shtëpisë inteligjente zbret te disa zakone: ruter i konfiguruar mirë, rrjet i veçantë për pajisjet, llogari të forta me verifikim me dy hapa, përditësime të rregullta dhe blerje të kujdesshme. Një orë punë mjafton për ta ruajtur komoditetin e pajisjeve të lidhura pa e dhënë privatësinë.

Si e bëjmë kërkimin: Udhëzuesit shkruhen nga burime të njohura dhe kontrollohen për saktësi. Janë informacion i përgjithshëm, jo këshillë profesionale.