Çfarë është 5G dhe çfarë ndryshon në të vërtetë në telefon?

Ikona e vogël 5G në krye të ekranit u shfaq në shumë telefona në Kosovë, Shqipëri dhe Maqedoni të Veriut, por shumë njerëz pyesin ende çfarë sjell ajo në të vërtetë. 5G është gjenerata e pestë e teknologjisë së rrjeteve celulare, pasardhëse e 4G LTE, e projektuar për të mbajtur më shumë të dhëna, për t’u përgjigjur më shpejt dhe për të lidhur shumë më tepër pajisje njëherësh.

Standardi zyrtar i radios quhet 5G New Radio (5G NR) dhe u zhvillua nga organizata e industrisë 3GPP. Specifikimi i parë i plotë u publikua në vitin 2018 dhe rrjetet e para komerciale nisën në fund të atij viti. Pas ikonës së njëjtë fshihen rrjete shumë të ndryshme, dhe kjo shpjegon pse 5G ndonjëherë duket mbresëlënës e ndonjëherë mezi dallohet nga 4G.

Çfarë ndodh mes telefonit dhe antenës 5G?

Si gjeneratat e mëparshme, 5G dërgon të dhëna mes pajisjes suaj dhe antenave aty pranë, të quajtura qeliza, të cilat lidhen me rrjetin qendror të operatorit dhe me internetin. Ndryshimi qëndron te dizajni i radios dhe te rrjeti pas saj.

5G përdor një ndërfaqe radio më fleksibël që përshtatet me frekuenca dhe nevoja të ndryshme. Mbështetet shumë te massive MIMO, pra te shumë antena të vogla në çdo shtyllë që i drejtojnë sinjalet drejt përdoruesve të veçantë, teknikë e quajtur beamforming. Bashkë, këto lejojnë më shumë përdorues dhe më shumë të dhëna në të njëjtën hapësirë.

Edhe rrjeti qendror është ridizajnuar. Ai punon kryesisht si softuer, gjë që i lejon operatorët të krijojnë rrjete virtuale të ndara, të quajtura network slices, me performancë të ndryshme për përdorime të ndryshme.

Pse frekuenca përcakton shpejtësinë dhe mbulimin?

Standardi 5G përcakton dy diapazone të mëdha frekuencash. Frequency Range 1 mbulon afërsisht 410 MHz deri në 7,125 GHz dhe përfshin brezat e ulët e të mesëm që përdorin shumica e rrjeteve. Frequency Range 2 mbulon afërsisht 24,25 GHz deri në 71 GHz dhe njihet si valë milimetrike.

Frekuencat e ulëta udhëtojnë larg dhe kalojnë mirë nëpër mure, por mbajnë më pak të dhëna. Frekuencat e larta mbajnë sasi të mëdha të dhënash, por arrijnë vetëm distanca të shkurtra dhe bllokohen lehtë nga ndërtesat, pemët dhe madje dora.

• Brezi i ulët (nën 1 GHz): mbulim i gjerë, punon mirë brenda, shpejtësi të ngjashme me një 4G të mirë
• Brezi i mesëm (rreth 1 deri në 7 GHz): shtresa kryesore e kapacitetit, ekuilibër mes rrezes dhe shpejtësisë
• Valët milimetrike (mbi 24 GHz): shpejtësi shumë të larta në distanca të shkurtra, për stadiume dhe qendra të dendura qytetesh

Ikona 5G ju tregon në cilin rrjet jeni, jo sa e mirë është lidhja.

Sa më i shpejtë është 5G se 4G në praktikë?

Objektivat ndërkombëtare për 5G, të vendosura nga Bashkimi Ndërkombëtar i Telekomunikacionit me emrin IMT-2020, përfshijnë shkarkime maksimale deri në 20 gigabit në sekondë, vonesë deri në një milisekondë për përdorime kritike dhe deri në një milion pajisje për kilometër katror. Këto janë qëllime projektimi, jo atë që do të shihni në telefon.

Dallimet reale janë më të vogla, por gjithsesi të ndjeshme. Me një lidhje të mirë në brezin e mesëm, shkarkimet shpesh janë disa herë më të shpejta se 4G tipik, dhe rrjeti mbetet i përdorshëm në vende të mbushura me njerëz, si një ndeshje apo koncert, ku 4G ngadalësohet. Vonesa është më e ulët, gjë që ndihmon në video-thirrje dhe lojëra online.

• Shpejtësia: kapacitet më i madh dhe shkarkime maksimale më të shpejta
• Vonesa: kohë përgjigjeje më e shkurtër, sidomos në rrjetet standalone
• Kapaciteti: shumë më tepër përdorues dhe pajisje njëkohësisht
• Fleksibiliteti: network slicing për shërbime të ndryshme

Çfarë dallon 5G standalone nga non-standalone?

Rrjetet e para 5G u ndërtuan si non-standalone (NSA). Ato shtojnë radion 5G mbi një rrjet ekzistues 4G, i cili vazhdon të menaxhojë sinjalizimin e kontrollit. Kjo e bëri shtrirjen të shpejtë dhe të lirë, por i kufizon përfitimet, sidomos për vonesën dhe funksionet e reja.

5G standalone (SA) përdor një rrjet qendror të ri 5G për gjithçka, si për sinjalizimin ashtu edhe për të dhënat. Ky lloj sjell vonesë më të ulët, në disa raste kursim më të mirë të baterisë, network slicing dhe lidhje më të besueshme. Shumë operatorë po kalojnë drejt standalone.

Pse telefoni tregon 5G, por interneti mbetet i ngadaltë?

Ikona 5G tregon vetëm se telefoni është lidhur me një qelizë 5G, jo sa e mirë është lidhja. Një sinjal 5G në brezin e ulët mund të mos jetë më i shpejtë se 4G. Sinjali i dobët brenda shtëpisë, një qelizë e mbingarkuar ose kufizimet e shpejtësisë në paketën tuaj mund t’ju frenojnë.

Disa operatorë përdorin edhe ndarje spektri, ku 4G dhe 5G punojnë në të njëjtat frekuenca, gjë që mund të shfaqë ikonën 5G pa ndonjë fitim të madh shpejtësie. Nëse shpejtësia ju zhgënjen, kontrolloni hartat e mbulimit të operatorit, provoni në vende të ndryshme dhe krahasoni me Wi-Fi.

A ia vlen të blini telefon 5G tani?

Shumica e telefonave të rinj e mbështesin 5G, prandaj pyetja zgjidhet vetë kur e ndërroni telefonin. Përveç telefonit, ju duhet edhe një paketë që përfshin qasje në 5G dhe mbulim nga operatori në zonën ku jetoni; para se të paguani më shumë, pyesni operatorin tuaj për mbulimin dhe kushtet.

Rrjetet 4G do të vazhdojnë të punojnë për vite, ndaj nuk ka nevojë të ndërroni një telefon që punon vetëm për 5G. Rrjetet e vjetra 2G dhe 3G, përkundrazi, po fiken në shumë vende, dhe kjo ka më shumë rëndësi për telefonat shumë të vjetër. Edhe në roaming, sidomos në vendet e BE-së ku jeton shumë diasporë, 5G varet nga marrëveshjet e operatorit.

Ku tjetër përdoret 5G përveç telefonit?

5G përdoret edhe për internet fiks pa tel: një router shtëpiak me kartë SIM që zëvendëson ose mbështet një lidhje kabllore apo DSL. Mund të jetë zgjidhje e mirë në fshatra dhe zona ku fibra nuk ka arritur, me kusht që sinjali lokal 5G të jetë i fortë. Vendosja e routerit pranë dritares shpesh e përmirëson rezultatin.

Industria përdor rrjete private 5G në fabrika, porte dhe kampuse, në automjete të lidhura dhe në monitorim nga larg, ku besueshmëria dhe vonesa e ulët kanë më shumë rëndësi se shpejtësia e pastër.

A ka rrezik për shëndetin nga 5G?

5G përdor valë radio, të të njëjtit lloj jojonizues si rrjetet celulare të mëparshme, Wi-Fi dhe transmetimet radiotelevizive. Kufijtë e ekspozimit vendosen nga organe si Komisioni Ndërkombëtar për Mbrojtjen nga Rrezatimi Jojonizues (ICNIRP), dhe rregullatorët kombëtarë kërkojnë që rrjetet të qëndrojnë brenda tyre.

Organizata Botërore e Shëndetësisë thotë se deri tani asnjë efekt i dëmshëm për shëndetin nuk është lidhur shkakësisht me ekspozimin ndaj teknologjive pa tel brenda këtyre kufijve. Kërkimet vazhdojnë, si për çdo teknologji të përdorur gjerësisht.

Pyetje të shpeshta

Në jetën e përditshme, 5G është një rrjet celular më i shpejtë, më reagues dhe me kapacitet më të madh, por përfitimet reale varen nga frekuencat dhe lloji i rrjetit që përdor operatori juaj. Brezi i mesëm dhe 5G standalone japin përmirësimet më të mëdha, ndërsa brezi i ulët kryesisht zgjeron mbulimin. Nëse telefoni juaj i ardhshëm e mbështet, do të përfitoni aty ku rrjeti është gati, dhe 4G do t’ju mbajë të lidhur aty ku nuk është.

Si e bëjmë kërkimin: Udhëzuesit shkruhen nga burime të njohura dhe kontrollohen për saktësi. Janë informacion i përgjithshëm, jo këshillë profesionale.