Si ta përgatitësh kopshtin për dimër: punët e vjeshtës hap pas hapi

Dimrat në Kosovë dhe në zonat malore e kodrinore të Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut sjellin ngrica të forta, ndërsa bregdeti shqiptar ka dimër të butë por me shumë shi. Kudo që të jetë kopshti yt, disa fundjava pune në vjeshtë kursejnë shumë: vazo që nuk çahen, tuba që nuk plasin, bimë që mbijetojnë dhe një lëndinë që nuk mbytet në ujë.

Më poshtë janë punët që kanë më shumë rëndësi, të renditura sipas radhës që zakonisht i bëjnë kopshtarët: kur të fillosh, çfarë të pastrosh e çfarë të lësh, si të mbrosh bimët e ndjeshme, si të ushqesh tokën dhe si ta mbyllësh sezonin për veglat, çezmat dhe mobiljet.

Kur fillon përgatitja e kopshtit për dimër?

Fillo kur rritja ngadalësohet dhe para ngricës së parë të parashikuar. Në Kosovë dhe në zonat e larta kjo zakonisht ndodh nga fundi i shtatorit deri në tetor, ndërsa në ultësirat bregdetare mund të presësh deri në nëntor. Ndiq temperaturat e natës, jo kalendarin.

Puno kur toka nuk është as e ngrirë, as e njomur keq. Ecja mbi tokë të lagur e ngjesh dhe ia prish strukturën; nëse duhet të hysh në leh pas shiut, vendos dërrasa për ta shpërndarë peshën.

Si mbrohen bimët nga ngrica?

Bimët e ndjeshme si barbarozat (pelargonitë), fuksiet, limonët e portokajtë në vazo, shumë suculente dhe disa salvi nuk e durojnë ngricën e fortë. Futi në një serrë pa ngricë, në verandë të mbyllur, në garazh me dritare ose në një dhomë të ftohtë por të ndriçuar para ngricës së parë.

Dalit dhe kanat mund t'i nxjerrësh nga toka pasi ngrica t'ua nxijë gjethet, t'i thash dhe t'i ruash në vend të freskët pa ngricë. Në bregdet, me tokë që kullon mirë, shumë kopshtarë i lënë në tokë nën një shtresë të trashë mulçi.

Bimët që mbeten jashtë mbuloji në netët e ftohta me pëlhurë agrotekstili dhe vendos kashtë të thatë rreth bazës. Mos vendos najlon direkt mbi bimë, sepse mban lagështinë dhe shkakton kalbje. Në ditët e ngrohta hiqe mbulesën që bima të marrë dritë dhe ajër.

Një kopsht pak i parregullt në dimër është shtëpia e kafshëve që do ta ndihmojnë në pranverë.

Lulet në ballkon dhe në vazo: si t'i kalosh dimrin?

Shumë njerëz në qytete kopshtin e kanë në ballkon. Bimët në vazo janë më të ekspozuara se ato në tokë, sepse rrënjët ngrijnë nga të gjitha anët, dhe dheu i lagur që ngrin zgjerohet e mund t'i çajë vazot. Shumë vazo balte dhe qeramike nuk janë rezistente ndaj ngricës; nëse nuk je i sigurt, futi brenda ose zbrazi.

• Grupoji vazot pranë një muri të mbrojtur të shtëpisë
• Ngriji mbi tulla ose këmbëza që uji të kullojë
• Mbështilli vazot me thes jute, najlon me flluska ose agrotekstil
• Kontrollo herë pas here vazot nën strehë: në dimër duan pak ujë, por nuk duhet të thahen krejt
• Zbraz dhe ruaj vazot me lulet njëvjeçare të verës

Çfarë të pastrosh dhe çfarë t'u lësh kafshëve të egra?

Një kopsht krejtësisht i pastër është strehë e varfër për jetën e egër. Kërcejtë bosh, kokat me fara dhe gjethet e rëna strehojnë insektet gjatë dimrit, ndërsa farat ushqejnë zogjtë. Disa shumëvjeçare të lëna në këmbë deri në fund të dimrit i japin kopshtit edhe formë.

Hiqi megjithatë pjesët e sëmura, si gjethet me njolla të zeza ose myk, dhe mos i fut në plehun e kompostit të shtëpisë, sepse ai rrallë nxehet aq sa të vrasë sëmundjet. Pastro perimet e kalbura dhe frutat e rëna që tërheqin dëmtuesit.

• Lër në një qoshe të qetë një grumbull drush ose gjethesh si strehë dimri
• Lër disa koka me fara dhe kërcej bosh deri në fund të dimrit
• Para se t'u vësh zjarrin ose t'i lëvizësh grumbujt e gjetheve, kontrollo për iriq
• Pastro rregullisht ushqyeset dhe enët e ujit për zogj dhe mbaji plot
• Vendos tani kasolle për zogj, gati për sezonin e foleve
• Krasitjet e mëdha të gardheve bëji para fillimit të foleve në pranverë

Mulçi, kompost dhe gjethe: si ta ushqesh tokën

Vjeshta është koha më e mirë për mulçi. Një shtresë prej rreth 5 deri 8 cm kompost, pleh të dekompozuar mirë ose lëvore mbi tokë të lagur e pa barëra të këqija i izolon rrënjët, pengon gërryerjen nga shirat e dimrit dhe ushqen jetën në tokë. Mbaje mulçin pak larg kërcejve të drurëve.

Gjethet e rëna janë burim falas. Mblidhi nga lëndina, shtigjet dhe pellgu dhe grumbulloji në një kafaz teli ose në thasë të shpuar. Të mbajtura të lagura, brenda një deri dy vjetësh bëhen dhé i butë gjethesh, një përmirësues i shkëlqyer i tokës.

Zbraz kompostin që është gati dhe shpërndaje në leh, duke bërë vend për mbetjet e vjeshtës. Lehët bosh të perimeve mund t'i mbulosh me mulçi ose t'i mbjellësh me pleh të gjelbër deri në pranverë.

Lëndina në vjeshtë: kositja e fundit dhe riparimet

Vjeshta e hershme, kur toka është ende e ngrohtë dhe e lagur, është koha e mirë për të riparuar lëndinën. Krehe me grabujë, shpoje me pirun aty ku është ngjeshur që të kullojë më mirë dhe mbill farë në vendet bosh.

Ngriji thikat e kositëses për kositjet e fundit dhe ndalo kur bari nuk rritet më. Mos i lër gjethet mbi lëndinë dhe mos ec mbi bar të ngrirë ose të mbytur në ujë.

Çfarë mbillet në vjeshtë?

Vjeshta është edhe sezon mbjelljeje. Qepujkat e pranverës si narcisët dhe shafranët mbillen në fillim të vjeshtës, tulipanët pak më vonë. Pemët frutore, shkurret, trëndafilat dhe gardhet me rrënjë të zhveshura mbillen gjatë periudhës së pushimit, kur toka nuk është as e ngrirë, as e mbytur. Hudhra mbillet tradicionalisht në vjeshtë, ndërsa shumëvjeçaret mund të ndahen dhe rimbillen.

Çezmat, pellgu, veglat dhe mobiljet para ngricës

Uji shkakton pjesën më të madhe të dëmeve të dimrit në oborr, sidomos në zonat ku temperaturat bien shumë nën zero.

• Mbyll dhe zbraz çezmën e oborrit nga valvula e brendshme, ose izoloje me mbulesë
• Zbraz, mbështill dhe ruaj zorrët e ujit dhe hiq pjesët shtesë
• Zbraz pompat dhe shatërvanët e vegjël
• Mbulo pellgun me rrjetë kundër gjetheve; vendos një top që një pjesë të mbetet pa akull dhe mos e thyej akullin, por shkrije me një tenxhere me ujë të nxehtë
• Pastro, thaj dhe lyej me vaj veglat, mpreh tehet dhe ruaji në vend të thatë
• Pastro kositësen dhe, për modelet me benzinë, ndiq manualin për ruajtjen e karburantit
• Pastro dhe mbulo mobiljet e oborrit ose futi në depo

Pyetje të shpeshta

Përgatitja e kopshtit për dimër nuk kërkon shumë kohë, vetëm radhën e duhur: mbro bimët e ndjeshme dhe vazot para ngricës, ushqe tokën me mulçi, kujdesu për lëndinën, mbill për vitin tjetër dhe zbraz ujin nga çezmat e zorrët. Lër edhe një pjesë të kopshtit pak të egër, dhe në pranverë do të fillosh me avantazh.

Si e bëjmë kërkimin: Udhëzuesit shkruhen nga burime të njohura dhe kontrollohen për saktësi. Janë informacion i përgjithshëm, jo këshillë profesionale.